Overslaan naar inhoud

Industrialisering en het darmmicrobioom van honden: wat laat nieuw onderzoek zien?

Nieuwe inzichten uit internationaal onderzoek naar industrialisering, darmbacteriën en de bijzondere relatie tussen mens en hond.
9 november 2026 in
Industrialisering en het darmmicrobioom van honden: wat laat nieuw onderzoek zien?
info@canibalance.nl

We weten inmiddels dat voeding een belangrijke invloed heeft op het darmmicrobioom van honden. De samenstelling van het rantsoen, de beschikbare voedingsvezels, de verteerbaarheid van eiwitten en het gebruik van bepaalde medicijnen kunnen allemaal bijdragen aan veranderingen in de bacteriële gemeenschap.

Toch speelt er mogelijk veel meer. Een hond die opgroeit in een agrarische gemeenschap in Nepal, leeft onder heel andere omstandigheden dan een huishond in de Verenigde Staten. Hij komt met andere micro-organismen in aanraking, beweegt zich in een andere omgeving en eet wat lokaal beschikbaar is. Zijn dagelijkse bestaan is verweven met dat van de mensen om hem heen.

Wat betekent dat voor zijn darmmicrobioom? En hoe representatief is het microbioom van onze moderne huishond eigenlijk voor de hond als diersoort?

Een nieuw onderzoek van Gautam en collega's, gepubliceerd op 6 november 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift mSystems, werpt hier een interessant licht op. De onderzoekers vergeleken de darmbacteriën van honden uit vijf verschillende leefomgevingen en onderzochten daarnaast of vergelijkbare veranderingen ook bij mensen zichtbaar zijn.

De resultaten laten zien hoe sterk de samenstelling van bacteriële gemeenschappen samenhangt met de leefomstandigheden van honden. Tegelijkertijd maken ze duidelijk hoe belangrijk het is om bij de interpretatie van microbioomonderzoek rekening te houden met de biologische eigenschappen van de gastheer.

Voor ons als voedingsprofessionals levert dit waardevolle inzichten op, juist omdat we dagelijks werken met honden die ieder hun eigen voedingsgeschiedenis, leefomgeving en individuele behoeften hebben.

Waarom dit onderzoek zo interessant is

Het grootste deel van het bestaande onderzoek naar het darmmicrobioom van honden is uitgevoerd bij huishonden uit geïndustrialiseerde landen, kennelhonden of dieren die onder gecontroleerde omstandigheden werden gehouden.

Dat heeft ons veel kennis opgeleverd, onder andere over de samenstelling van darmbacteriën, voedingsinterventies en veranderingen bij maag-darmproblemen.

Het betekent ook dat een belangrijk deel van onze wetenschappelijke referentiekaders is opgebouwd rond honden die in een relatief vergelijkbare omgeving leven.

Denk aan honden die voornamelijk commerciële voeding krijgen, veel tijd binnenshuis doorbrengen, regelmatig veterinaire zorg ontvangen en beperkt contact hebben met bepaalde natuurlijke of agrarische omgevingen.

Wereldwijd leven echter ook grote aantallen honden in dorpen, landbouwgebieden, berggemeenschappen en stedelijke omgevingen waar zij grotendeels vrij rondlopen.

De onderzoekers wilden weten of de bacteriële gemeenschappen van deze honden vergelijkbaar zijn met die van onze huishonden.

Daarbij stonden drie vragen centraal:

  1. Welke samenhang bestaat er tussen de leefomgeving en de samenstelling van het darmmicrobioom?

  2. Welke bacteriële groepen komen vaker voor bij honden uit verschillende leefomgevingen, en welke functionele verschillen zouden daarmee kunnen samenhangen?

  3. Veroorzaken vergelijkbare veranderingen in de menselijke leefomgeving ook vergelijkbare verschuivingen in het darmmicrobioom van honden en mensen?

Vooral die laatste vraag is interessant. Honden en mensen delen al duizenden jaren voedselbronnen, leefgebieden en dagelijkse gewoonten. Tegelijkertijd hebben beide soorten hun eigen darmfysiologie, stofwisseling en immuunsysteem.

Hoe werd het onderzoek uitgevoerd?

De onderzoekers verzamelden ontlastingsmonsters van 261 honden uit vier landen: Nepal, Thailand, de Verenigde Arabische Emiraten en de Verenigde Staten.

De onderzochte honden vertegenwoordigden vijf leefstijlcategorieën.

LeefstijlcategorieAantal hondenKenmerken
Foeragerend20Honden uit gemeenschappen waar voedsel wordt verzameld, gejaagd en kleinschalig verbouwd
Agrarisch67Honden in landbouwgemeenschappen, met toegang tot huishoudelijke voedselresten en lokaal voedsel
Pastoraal26Honden uit hooggelegen veeteeltgebieden, met relatief veel toegang tot zuivel en dierlijke voedselbronnen
Stedelijk65Vrij rondlopende honden in verstedelijkende gebieden
Geïndustrialiseerd83Voornamelijk huishonden uit de Verenigde Staten en de Verenigde Arabische Emiraten, overwegend gevoerd met commerciële hondenvoeding

De aantallen betreffen de oorspronkelijke 261 honden, vóór de uitsluiting van vier dieren met recent gerapporteerd antibioticagebruik.

De honden uit Nepal waren afkomstig uit verschillende gemeenschappen en leefden op hoogtes van ongeveer 100 tot 3.840 meter. De foeragerende honden kwamen uit Chepang-gemeenschappen, waar onder andere bosproducten worden verzameld en kleinschalig maïs en gierst worden verbouwd.

De agrarische honden kregen voornamelijk lokaal beschikbaar voedsel en huishoudelijke voedselresten.

De pastorale honden leefden in hooggelegen veeteeltgebieden. Hun voeding bevatte relatief veel zuivel en andere dierlijke producten.

In Thailand werden honden onderzocht die in een stedelijke omgeving rond Chiang Mai leefden. Hun individuele voedingsgeschiedenis was grotendeels onbekend, al gingen de onderzoekers ervan uit dat zij toegang konden hebben tot bewerkte menselijke voedselresten.

De Amerikaanse honden en honden uit de Verenigde Arabische Emiraten kregen overwegend commerciële hondenvoeding.

Hier ontstaat meteen een belangrijk aandachtspunt: de categorieën verschillen op meerdere gebieden tegelijk. Voeding, klimaat, bewegingsvrijheid, contact met dieren, hygiëne, geografische herkomst en menselijke verzorging zijn sterk met elkaar verweven.

De onderzoekers behandelen leefstijl daarom als een combinatie van ecologische omstandigheden.

Analyse van de ontlastingsmonsters

Voor het onderzoek werd gebruikgemaakt van 16S-rRNA-gensequencing, waarbij specifiek de V3–V4-regio van het bacteriële 16S-rRNA-gen werd onderzocht. Deze techniek maakt het mogelijk om bacteriële groepen te identificeren aan de hand van genetische kenmerken.

Na kwaliteitscontrole bleven 261 monsters over, met in totaal ongeveer 8,76 miljoen sequencingreads. Er werden 1.472 verschillende amplicon sequence variants (ASV's) geïdentificeerd, verdeeld over 245 bacteriële genera, oftewel geslachten.

Vier honden met recent gerapporteerd antibioticagebruik werden vervolgens uitgesloten. De uiteindelijke analyses werden uitgevoerd op 257 honden.

De onderzoekers bestudeerden onder meer de bacteriële diversiteit binnen individuele monsters, verschillen tussen bacteriële gemeenschappen, relatieve hoeveelheden en aanwezigheid van bacteriële groepen, onderlinge samenhang tussen bacteriën en voorspelde microbiële functies.

Belangrijk om vooraf te weten: 16S-rRNA-sequencing brengt vooral de bacteriële samenstelling in kaart. De techniek vertelt ons weinig over het daadwerkelijke functioneren van individuele bacteriestammen en meet geen microbiële stofwisselingsproducten.

1. Leefstijl was de sterkste onderzochte factor

Een van de belangrijkste bevindingen was dat de leefstijlcategorie de sterkste gemeten samenhang vertoonde met de samenstelling van het darmmicrobioom.

In de multivariabele PERMANOVA-analyse, gebaseerd op weighted UniFrac-afstanden, verklaarde leefstijl ongeveer 10% van de variatie in de bacteriële gemeenschap.

Daarna volgden klimaat, hoogte, opvangstatus en leeftijd.

Onderzochte factorVerklaarde variatie (R²)
Leefstijl10%
Klimaatcategorie7%
Hoogtecategorie2%
Opvangstatus1%
Leeftijdsgroep0,7%

Voor leefstijl, klimaat, hoogte en opvangstatus werd een statistisch significante samenhang gevonden. Voor leeftijd was dat in deze analyse niet het geval.

De percentages geven aan welk deel van de variatie in bacteriële samenstelling statistisch samenhing met de betreffende variabele binnen dit model. Ze vertellen ons hoeveel variatie de onderzoekers konden verklaren, zonder daarmee een oorzakelijk verband vast te stellen.

De verschillen tussen de honden waren bovendien duidelijk zichtbaar in de principal coordinate analysis (PCoA).

De eerste twee assen verklaarden samen 42,9% van de variatie. Vooral langs de eerste as waren veel honden uit geïndustrialiseerde omgevingen te onderscheiden van honden uit minder geïndustrialiseerde leefomgevingen.

Bleven de verschillen bestaan na aanvullende controles?

Omdat klimaat, leeftijd en geografische herkomst samenhingen met leefstijl, voerden de onderzoekers aanvullende analyses uit.

Binnen Nepal alleen werden eveneens significante verschillen tussen leefstijlcategorieën gevonden, met een verklaarde variatie van ongeveer 8–9%, afhankelijk van de gebruikte afstandsmaat. 

Vervolgens selecteerden de onderzoekers 107 honden uit de leeftijdscategorie van zes maanden tot en met zeven jaar. Deze honden leefden buiten opvangcentra en waren afkomstig uit gematigde klimaatzones. Honden uit Thailand en de Verenigde Arabische Emiraten werden hierbij uitgesloten, evenals de pastorale categorie.

Binnen deze kleinere groep verklaarde leefstijl ongeveer 19,6–19,7% van de verschillen in bacteriële samenstelling.

Een aanvullende gevoeligheidsanalyse met 1.000 willekeurige herverdelingen van de leefstijllabels liet zien dat de oorspronkelijke samenhang duidelijk sterker was dan bij willekeurige indeling.

Om te onderzoeken hoe herkenbaar de verschillende leefstijlprofielen waren, ontwikkelden de onderzoekers een computermodel op basis van de bacteriële samenstelling van de 107 geselecteerde honden.

De gegevens werden verdeeld in een trainingsgroep (80%) en een testgroep (20%). Het model kon de leefstijlcategorieën binnen deze testgroep met een nauwkeurigheid van 86,4% onderscheiden. Daarbij moeten we rekening houden met de relatief kleine onderzoeksgroep. Het model is nog niet onafhankelijk gevalideerd in een nieuwe hondenpopulatie.

Vervolgens gebruikten de onderzoekers het model om de bacteriële profielen te beoordelen van honden die buiten de oorspronkelijke selectie van 107 honden vielen, waaronder honden uit Thailand en de Verenigde Arabische Emiraten.

Opvallend was dat 22 van de 25 Thaise stadshonden op basis van hun bacteriële samenstelling werden ingedeeld bij de geïndustrialiseerde leefstijlcategorie. Hoewel deze honden vrij rondliepen en dus onder andere omstandigheden leefden dan de onderzochte huishonden, vertoonde hun darmmicrobioom duidelijke overeenkomsten met dat van honden uit geïndustrialiseerde omgevingen.

De onderzoekers interpreteren dit als een mogelijke aanwijzing dat een verstedelijkende voedselomgeving samenhangt met een bacteriële samenstelling die dichter bij die van moderne huishonden ligt.

Deze classificatie is een aanvullende toets van de gevonden groepsverschillen. De nauwkeurigheid van het model is geen maat voor darmgezondheid en zegt niets over de geschiktheid van een individueel rantsoen.

2. De bacteriële samenstelling veranderde, terwijl de algemene diversiteit niet significant verschilde

Dit vind ik persoonlijk een van de belangrijkste resultaten.

Binnen microbioomonderzoek wordt vaak gekeken naar diversiteit. Een grotere microbiële diversiteit wordt regelmatig in verband gebracht met veerkracht en een gunstige darmomgeving.

Gautam en collega's onderzochten daarom ook de zogenaamde alfadiversiteit: de diversiteit binnen een individueel monster.

Zij gebruikten daarvoor drie maten:

  • Observed ASV richness: het aantal aangetroffen bacteriële sequentievarianten.

  • Shannon-diversiteit: een maat waarin zowel het aantal varianten als hun onderlinge verdeling wordt meegenomen.

  • Faith's phylogenetic diversity: een maat die rekening houdt met de evolutionaire verwantschap tussen bacteriële varianten.

Na correctie voor meervoudige statistische toetsen vonden de onderzoekers geen significante associaties tussen deze diversiteitsmaten en de onderzochte leefstijl- of omgevingsfactoren.

De bètadiversiteit, die verschillen tussen bacteriële gemeenschappen beschrijft, liet juist duidelijke patronen zien.

Dat betekent dat honden uit verschillende leefomgevingen een vergelijkbaar niveau van meetbare bacteriële diversiteit kunnen hebben, terwijl de soorten en hun onderlinge verhoudingen aanzienlijk verschillen.

Voor onze praktijk is dit een wezenlijk onderscheid.

Een verandering in de bacteriële samenstelling hoeft niet gepaard te gaan met een meetbare afname van de totale diversiteit. Omgekeerd vertelt een hoge diversiteitswaarde op zichzelf weinig over de daadwerkelijke functies van het microbioom.

Deze studie geeft daarmee aanleiding om voorzichtig te zijn met het gebruik van diversiteit als algemene maatstaf voor darmgezondheid.

De onderzoekers vonden geen overtuigend bewijs voor een algemene afname van de alfadiversiteit bij geïndustrialiseerde honden. Dat is overigens ook geen bewijs dat de diversiteit tussen alle leefstijlgroepen gelijk is.

3. Welke darmbacteriën verschilden tussen de leefomgevingen?

De onderzoekers identificeerden uitgebreide veranderingen in de relatieve aanwezigheid van bacteriële genera.

Van de 245 aangetroffen genera vertoonden er 142 een statistisch significant verschil met een vooraf vastgestelde minimale effectgrootte tussen ten minste één minder geïndustrialiseerde leefstijlgroep en de geïndustrialiseerde honden.

Na correctie voor klimaat en leeftijd bleven 137 van deze genera significant geassocieerd met leefstijl.

Vervolgens onderzochten de auteurs welke bacteriën een geleidelijk toenemend of afnemend patroon vertoonden langs de reeks:

Foeragerend → agrarisch → stedelijk → geïndustrialiseerd

Hierbij werden de pastorale honden buiten beschouwing gelaten, omdat hun leefomgeving een afzonderlijk ecologisch profiel vertegenwoordigde.

Er werden 48 genera geïdentificeerd die aan de geselecteerde statistische criteria voldeden en een duidelijk verschil tussen de uiteinden van deze leefstijlreeks vertoonden.

Bacteriën die vaker voorkwamen bij minder geïndustrialiseerde honden

Onder de genera die relatief sterker vertegenwoordigd waren bij foeragerende en andere minder geïndustrialiseerde honden, bevonden zich onder andere:

Actinomyces, Anaerobutyricum, Dorea, Sarcina, Coprococcus, Gemmiger, Eubacterium en Oscillibacter.

Verschillende van deze bacteriële groepen zijn uit eerder onderzoek bekend vanwege hun betrokkenheid bij de fermentatie van koolhydraten en de vorming van korteketenvetzuren, waaronder acetaat, propionaat en butyraat.

Deze korteketenvetzuren vervullen verschillende functies in de darm. Zo vormt butyraat een belangrijke energiebron voor colonocyten en is het betrokken bij de regulatie van processen in het darmepitheel.

De aanwezigheid van bacteriën die met dergelijke functies geassocieerd zijn, is daarom interessant.

Toch moeten we hier zorgvuldig blijven. Gautam en collega's hebben de daadwerkelijke productie van korteketenvetzuren niet gemeten.

De gevonden verschillen laten zien dat bepaalde bacteriële groepen onder verschillende leefomstandigheden vaker voorkomen. Welke bijdrage zij in deze honden precies leveren aan de microbiële stofwisseling, moet nog worden onderzocht.

De onderzoekers vonden daarnaast een hogere relatieve aanwezigheid van onder meer Corynebacterium en Brucella bij minder geïndustrialiseerde honden.

Zij bespreken dat deze signalen mogelijk samenhangen met blootstelling aan de omgeving of aan vee.

Met een dergelijke genetische analyse kan geen infectie met een specifieke ziekteverwekker worden vastgesteld. Een toewijzing aan een bacterieel genus zegt nog niets over de aanwezigheid of levensvatbaarheid van een pathogene soort.

Bacteriën die sterker vertegenwoordigd waren bij geïndustrialiseerde honden

Bij honden uit geïndustrialiseerde leefomgevingen kwamen andere bacteriële groepen relatief vaker voor.

Daaronder vielen:

Segatella, Allobaculum, Catenibacterium, Blautia, Enterocloster, Flavonifractor, Peptoclostridium en de [Ruminococcus] gnavus-groep.

Opvallend is dat verschillende van deze genera eveneens betrokken kunnen zijn bij de verwerking van voedingsbestanddelen en microbiële fermentatie.

Het onderzoek laat dus geen eenvoudige verschuiving zien waarbij uitsluitend fermentatieve bacteriën verdwijnen. Er veranderen meerdere bacteriële groepen die ieder hun eigen ecologische en mogelijk metabole functies hebben.

De onderzoekers wijzen er bovendien op dat bacteriën binnen hetzelfde genus aanzienlijk kunnen verschillen in hun genetische en functionele eigenschappen.

Voor ons betekent dit dat de naam van een bacterieel genus op zichzelf onvoldoende informatie biedt om te bepalen of zijn aanwezigheid gunstig of ongunstig is.

4. VANISH en BloSSUM: verdwijnen sommige bacteriële groepen door industrialisering?

Een bijzonder onderdeel van het onderzoek is de toepassing van twee begrippen die oorspronkelijk uit onderzoek naar het menselijke darmmicrobioom komen.

VANISH verwijst naar bacteriële groepen die vaker voorkomen bij mensen uit minder geïndustrialiseerde samenlevingen en minder vaak worden aangetroffen in geïndustrialiseerde populaties.

BloSSUM verwijst naar bacteriële groepen die juist vaker voorkomen binnen geïndustrialiseerde omgevingen.

De onderzoekers pasten deze benadering toe op honden. Omdat de categorieën specifiek op basis van de onderzochte honden werden vastgesteld, spreken zij van VANISH-like en BloSSUM-like.

Voor deze analyse vergeleken zij de foeragerende en agrarische honden gezamenlijk met de geïndustrialiseerde honden.

Een genus werd alleen opgenomen wanneer het verschil in prevalentie minimaal 30 procentpunten bedroeg en statistisch significant was na correctie voor meervoudig toetsen.


Verschillen in VANISH-like- en BloSSUM-like-darmbacteriën en bacteriële gemeenschappen bij honden uit verschillende leefomgevingen.

Gautam et al. (2026), Industrialization restructures the domestic dog gut microbiome while preserving host specificity, mSystems. https://doi.org/10.1128/msystems.00864-26

Figuur 4. Veranderingen in de aanwezigheid en onderlinge samenhang van bacteriële groepen bij honden uit verschillende leefomgevingen.

(A) Heatmap van de aan- en afwezigheid van VANISH-like- en BloSSUM-like-genera bij honden, gerangschikt naar leefstijl. Deze bacteriële groepen werden geïdentificeerd door hun prevalentie bij foeragerende en agrarische honden te vergelijken met die bij geïndustrialiseerde honden. Hiervoor gebruikten de onderzoekers de exacte toets van Fisher, met correctie voor meervoudige toetsen (FDR), en hanteerden zij een minimaal absoluut verschil in prevalentie van 30 procentpunten. De rijen vertegenwoordigen individuele honden en de kolommen de bacteriële genera. Donkerblauw geeft de aanwezigheid van een genus aan en lichtgeel de afwezigheid.

(B) Netwerkdiagram van bacteriële genera waarvan de onderlinge samenhang werd onderzocht met FastSpar. De knooppunten vertegenwoordigen de genera en de verbindingslijnen geven statistisch significante positieve correlaties aan. De kleur van een knooppunt geeft aan tot welke co-abundantiegroep (CAG) het genus behoort. De grootte weerspiegelt de gemiddelde relatieve hoeveelheid van het genus en de dikte van de verbindingslijnen de sterkte van de correlatie. Belangrijke VANISH-like- en BloSSUM-like-genera zijn bij naam weergegeven.

(C) Gemiddelde relatieve abundantie van de co-abundantiegroepen (CAG's) binnen de verschillende leefstijlcategorieën. Hiervoor werden per ontlastingsmonster de relatieve abundanties van de genera binnen iedere CAG bij elkaar opgeteld en vervolgens uitgedrukt als aandeel van de totale relatieve abundantie van de onderzochte genera, inclusief de genera die niet tot een CAG behoorden.


Wat vonden ze?

In totaal voldeden 61 genera aan deze criteria.

Daarvan werden:

  • 46 genera ingedeeld als VANISH-like, omdat zij vaker aanwezig waren bij foeragerende en agrarische honden.

  • 15 genera ingedeeld als BloSSUM-like, omdat zij vaker aanwezig waren bij geïndustrialiseerde honden.

Tot de VANISH-like-groepen behoorden onder andere Coprococcus, Dorea, Ruminococcus, Oscillibacter, Anaerobutyricum, Anaeromicropila, Eubacterium en Intestinibacter, evenals bepaalde groepen binnen de familie Christensenellaceae.

Onder de BloSSUM-like-groepen bevonden zich onder meer Flavonifractor, Timonella, Tyzzerella, Anaeroplasma, Absiella, Empedobacter en Streptococcus.

De verhouding is interessant: aanzienlijk meer bacteriële genera kwamen vaker voor in de minder geïndustrialiseerde onderzoeksgroepen.

De term VANISH verdient daarbij enige voorzichtigheid. Deze studie toont verschillen tussen huidige populaties. Er is geen historisch onderzoek uitgevoerd waarmee kan worden vastgesteld dat bacteriën gedurende opeenvolgende generaties daadwerkelijk uit hondenpopulaties zijn verdwenen.

Veranderen bacteriën ook als gemeenschap?

De onderzoekers gingen nog een stap verder.

Met behulp van FastSpar onderzochten zij welke bacteriële genera in hun relatieve aanwezigheid statistisch met elkaar samenhingen.

Dit leverde drie zogenaamde coabundance groups (CAG's) op.

Een CAG is een groep bacteriën waarvan de gemeten hoeveelheden in de onderzochte monsters vergelijkbare patronen vertonen.

De indeling liet zien dat:

  • CAG1 relatief veel BloSSUM-like-genera bevatte en sterker vertegenwoordigd was richting geïndustrialiseerde honden.

  • CAG2 een gemengde samenstelling had.

  • CAG3 voornamelijk VANISH-like-genera bevatte en minder sterk vertegenwoordigd was richting geïndustrialiseerde honden.

De verdeling van de VANISH-like- en BloSSUM-like-groepen over deze drie clusters was statistisch significant en week af van een willekeurige verdeling.

Dit wijst op samenhangende patronen binnen de bacteriële gemeenschap.

Een dergelijke correlatieanalyse kan nog niet vaststellen of bacteriën daadwerkelijk met elkaar samenwerken, elkaar beïnvloeden of afhankelijk zijn van dezelfde voedingssubstraten.

Wel laat het onderzoek zien dat veranderingen in leefomgeving samengaan met bredere verschuivingen in bacteriële gemeenschappen.

Voor toekomstig voedingsonderzoek kan het daarom interessant zijn om naast afzonderlijke bacteriële genera ook de onderlinge ecologische samenhang te bestuderen.

5. Verandert ook het functionele vermogen van het microbioom?

De volgende onderzoeksvraag was of de waargenomen verschillen in bacteriële samenstelling mogelijk gepaard gaan met veranderingen in microbiële functies.

Hiervoor gebruikten de onderzoekers PICRUSt2.

Deze analysemethode voorspelt aan de hand van 16S-rRNA-profielen welke microbiële genen en metabole functies vermoedelijk aanwezig kunnen zijn.

De onderzoekers identificeerden 341 voorspelde enzymfuncties met een significant, directioneel patroon langs de onderzochte leefstijlreeks.

Daarvan waren:

  • 307 voorspelde enzymfuncties sterker vertegenwoordigd bij foeragerende honden en namen zij richting geïndustrialiseerde honden af.

  • 34 voorspelde enzymfuncties vertoonden het tegenovergestelde patroon.

Deze functies vielen onder verschillende enzymgroepen, waaronder oxidoreductasen, transferasen en hydrolasen.

Daarnaast werden 85 voorspelde metabole routes gevonden die sterker vertegenwoordigd waren bij foeragerende honden en afnamen richting geïndustrialiseerde honden.

Binnen de gehanteerde selectiecriteria werden geen routes gevonden die het omgekeerde geleidelijke patroon vertoonden.

De voorspelde routes hadden onder andere betrekking op:

  • afbraak van koolhydraten;

  • afbraak en verwerking van lipiden;

  • aminozuurstofwisseling;

  • biosynthese van vitaminen en cofactoren.

Op het eerste gezicht lijkt dit op een aanzienlijke verschuiving in het metabole potentieel van het darmmicrobioom.

Er is echter een belangrijke beperking.

De onderzoekers hebben geen microbiële genactiviteit of stofwisselingsproducten gemeten.

Er werd geen shotgunmetagenomica of metabolomica uitgevoerd waarmee de voorspelde functies rechtstreeks konden worden onderzocht.

We weten daardoor niet of de betreffende metabole routes werkelijk actiever of minder actief waren.

Evenmin kunnen we uit deze resultaten afleiden dat geïndustrialiseerde honden minder korteketenvetzuren produceren, minder vitaminen beschikbaar hebben of een verminderde darmfunctie vertonen.

De voorspellingen vormen aanknopingspunten voor vervolgonderzoek.

Daarmee raakt deze studie wel aan een belangrijk onderwerp binnen de voedingstherapie: de relatie tussen de beschikbaarheid van voedingssubstraten, de samenstelling van bacteriële gemeenschappen en hun daadwerkelijke metabole activiteit.

6. Het opvallende verschil tussen honden en mensen

De onderzoekers wilden ook weten of de ontwikkeling van het darmmicrobioom bij honden vergelijkbare patronen vertoont met die bij mensen.

Daarvoor gebruikten zij een bestaande menselijke onderzoeksgroep met 44 deelnemers:

  • 14 mensen uit foeragerende gemeenschappen;

  • 20 mensen uit agrarische gemeenschappen;

  • 10 mensen uit geïndustrialiseerde omgevingen.

Deze gegevens werden vergeleken met 155 honden uit overeenkomstige leefstijlcategorieën:

  • 20 foeragerende honden;

  • 67 agrarische honden;

  • 68 geïndustrialiseerde honden.

Een bijzonder detail is dat de foeragerende mensen en honden uit hetzelfde dorp afkomstig waren.

Hierdoor was hun leefomgeving op een aantal punten goed vergelijkbaar.

Een vergelijkbare ecologische verandering, met verschillende bacteriële reacties

Bij zowel honden als mensen werden duidelijke verschillen tussen geïndustrialiseerde en minder geïndustrialiseerde populaties gevonden.

Toen de onderzoekers beide diersoorten rechtstreeks met elkaar vergeleken, bleek echter dat de biologische gastheer een grotere rol speelde dan de overeenkomstige leefstijl.

Honden en mensen behielden ieder hun eigen karakteristieke bacteriële samenstelling.

Er werden 98 bacteriële genera aangetroffen die in beide onderzochte datasets voorkwamen.

Van deze 98 genera vertoonden er 17 bij zowel honden als mensen een statistisch significante verandering langs de leefstijlreeks.

Daarvan veranderden:

  • acht genera in dezelfde richting;

  • negen genera in tegengestelde richting.

Over alle 98 gedeelde genera vonden de onderzoekers geen significante positieve samenhang tussen de effectgroottes bij honden en mensen (Spearman ρ = −0,13; p = 0,202).

Ook de overeenkomst in veranderingsrichting was niet groter dan op basis van toeval verwacht mocht worden.

Dit is een belangrijk resultaat.

Het laat zien dat vergelijkbare omgevingsveranderingen bij verschillende gastheersoorten kunnen samenhangen met ingrijpende veranderingen in het darmmicrobioom, terwijl de betrokken bacteriële groepen grotendeels verschillen.

Een interessant voorbeeld: Segatella en Catenibacterium

De onderzoekers noemen onder andere Segatella en Catenibacterium.

Deze genera worden in onderzoek bij mensen regelmatig geassocieerd met minder geïndustrialiseerde populaties en voedingspatronen die rijk zijn aan bepaalde koolhydraten en voedingsvezels.

Bij de onderzochte honden waren deze bacteriën juist sterker vertegenwoordigd richting de geïndustrialiseerde leefomgeving.

Mogelijke verklaringen zijn verschillen tussen de darmfysiologie van mensen en honden, de samenstelling van hun voeding en de functionele eigenschappen van bacteriesoorten binnen hetzelfde genus.

Daarbij kan ook de samenstelling van commerciële hondenvoeding een rol spelen.

Dit maakt duidelijk hoe voorzichtig we moeten zijn met het rechtstreeks vertalen van humane microbioomgegevens naar honden.

Een bacteriële groep die bij mensen wordt geassocieerd met een bepaalde voedingsomgeving, kan bij honden een heel ander patroon vertonen.

De onderzoekers benadrukken daarom dat de biologische eigenschappen van de gastheer een belangrijke invloed houden op de samenstelling van bacteriële gemeenschappen.

Dat is relevant voor onze beoordeling van zowel voedingsonderzoek als commerciële microbioomanalyses en supplementen.

7. De pastorale honden laten zien hoe complex de relatie met voeding is

Binnen het onderzoek vormden de pastorale honden een opvallende groep.

Zij leefden grotendeels vrij, hadden veel contact met de omgeving en werden gevoerd met relatief veel zuivel en dierlijke voedselbronnen.

Op basis van hun leefomgeving zouden we overeenkomsten kunnen verwachten met andere minder geïndustrialiseerde honden.

Hun bacteriële profielen vertoonden inderdaad kenmerken van een minder geïndustrialiseerde gemeenschap, terwijl zij tegelijk duidelijk afweken van de eenvoudige reeks van foeragerende naar geïndustrialiseerde honden.

De onderzoekers zagen deze verschillen vooral op de tweede as van hun PCoA-analyse.

Ook in de aanvullende classificatie werden pastorale honden voornamelijk ingedeeld bij agrarische honden en niet bij geïndustrialiseerde honden.

Hier spelen waarschijnlijk meerdere factoren samen.

De pastorale honden leefden op grotere hoogte, onder andere klimatologische omstandigheden en met een andere beschikbaarheid van voedsel.

Omdat alle hooggelegen honden binnen dit onderzoek tot de pastorale categorie behoorden, konden de onderzoekers de afzonderlijke invloed van hoogte niet vaststellen.

Dit is relevant wanneer we nadenken over de invloed van voeding.

De pastorale honden hadden toegang tot relatief veel dierlijke voedselbronnen en vertoonden toch een microbioomprofiel dat dichter bij minder geïndustrialiseerde groepen lag.

Dat gegeven maakt een eenvoudige verklaring op basis van de hoeveelheid dierlijk of plantaardig voedsel onvoldoende.

Ook voor de begrippen traditionele en moderne hondenvoeding is nuance nodig. Lokale voedselresten kunnen aanzienlijke hoeveelheden zetmeel bevatten. Commerciële hondenvoedingen kunnen onderling juist sterk verschillen in eiwit-, vet-, koolhydraat- en vezelsamenstelling.

De onderzoekers beschikten niet over voldoende gedetailleerde voedingsgegevens om de afzonderlijke bijdrage van deze voedingsfactoren te bepalen.

8. Klimaat en leeftijd hadden eveneens invloed

Naast de leefstijlcategorie onderzochten de auteurs verschillende andere factoren.

Klimaat vertoonde een duidelijke samenhang met de bacteriële samenstelling.

In een multivariabel model waren 83 genera significant geassocieerd met klimaat, waarvan 66 ook een samenhang met leefstijl vertoonden.

Na uitsluiting van genera die eveneens met leefstijl of leeftijd samenhingen, bleven 17 klimaatspecifieke genera over.

Daaronder bevonden zich verschillende bacteriën die mogelijk via de omgeving worden overgedragen, zoals Sphingobacterium, Chryseobacterium en Empedobacter.

Vooral tropische omgevingen vertoonden een eigen patroon.

Ook binnen de groep geïndustrialiseerde honden waren verschillen tussen klimaatzones zichtbaar.

Leeftijd had in deze onderzoeksgroep een beperktere invloed.

Na correctie voor andere factoren werden negen genera gevonden met significante leeftijdsassociaties, waaronder een afname van Bifidobacterium bij oudere honden.

Hieruit kunnen we nog geen algemene leeftijdsgebonden ontwikkeling van het hondenmicrobioom afleiden. De onderzoekers werkten met brede leeftijdscategorieën en onderzochten de honden op één moment.

De bevinding ondersteunt wel dat leeftijd een relevante achtergrondvariabele is bij toekomstige microbioomstudies.

9. Wat kunnen we wel en niet uit dit onderzoek afleiden?

Bij een onderzoek als dit is het verleidelijk om meteen de vertaalslag naar voedingsadviezen te maken.

De resultaten vragen om een zorgvuldige interpretatie.

Er is een sterke samenhang gevonden, zonder vastgesteld oorzakelijk verband

Het onderzoek is observationeel.

De onderzoekers hebben honden uit verschillende leefomgevingen vergeleken en vervolgens statistisch onderzocht welke factoren samenhingen met hun bacteriële profielen.

Er werden geen gecontroleerde voedingsinterventies uitgevoerd.

We weten daarom niet welk deel van de gevonden verschillen specifiek wordt veroorzaakt door voeding, antibiotica, omgeving, klimaat, contact met andere dieren of andere factoren.

De aanvullende analyses versterken de betrouwbaarheid van de associaties, terwijl een volledige scheiding tussen deze factoren onmogelijk blijft.

De voedingsgegevens waren beperkt

Voor sommige onderzoeksgroepen was bekend welke soorten voedsel overwegend werden gegeten.

Exacte rantsoensamenstellingen, hoeveelheden, energiedichtheid, voedingsvezelfracties en andere voedingskenmerken waren echter niet systematisch beschikbaar.

Ook het gebruik van rauwe voeding bij geïndustrialiseerde honden was onvoldoende gedocumenteerd.

Op basis van deze gegevens kunnen we geen vergelijking maken tussen bijvoorbeeld brokken, natvoeding, gekookte voeding, rauwe voeding of een uitgebalanceerd plantaardig rantsoen.

De onderzoeksresultaten ondersteunen evenmin de conclusie dat commerciële hondenvoeding ongezonder is of dat het voeren van meer traditionele voedselresten automatisch tot een gunstiger darmmicrobioom leidt.

Gezondheid werd niet als klinische uitkomst onderzocht

De studie richtte zich op de samenstelling van bacteriële gemeenschappen.

Er werden geen interventie-effecten op de gezondheid gemeten en er werd geen rechtstreeks verband vastgesteld met bijvoorbeeld darmontstekingen, chronische enteropathieën, immuunfunctie, voedingsopname of levensduur.

Een bacterieel profiel dat afwijkt van dat van moderne huishonden is daarom geen bewijs voor een gezondere of minder gezonde darm.

De gebruikte technieken hebben beperkingen

De analyse vond plaats op basis van ontlastingsmonsters. Daarmee werd voornamelijk informatie verkregen over bacteriën die in de feces aanwezig waren.

Het darmmicrobioom bestaat uit meer dan bacteriën en verschilt bovendien tussen de verschillende delen van het maagdarmkanaal.

16S-rRNA-sequencing biedt beperkte informatie over afzonderlijke soorten en stammen. De gerapporteerde bacteriële hoeveelheden waren bovendien relatief, waardoor een toename in het aandeel van één groep mede kan samenhangen met een afname van andere groepen.

De voorspelde metabole functies werden niet rechtstreeks gemeten.

Daar komt bij dat de vergelijking tussen honden en mensen op verschillende onderzochte 16S-regio's berustte, waardoor deze vergelijking beperkt bleef tot het genusniveau.

Verder waren de onderzochte populaties geografisch ongelijk verdeeld. De geïndustrialiseerde honden kwamen uit andere landen dan de meeste minder geïndustrialiseerde honden.

Ook eventuele verschillen in monsterbewaring, waterbronnen, hygiëne en blootstelling aan antimicrobiële stoffen konden niet volledig worden uitgesloten.

De onderzoekers bespreken deze beperkingen zelf uitgebreid.

10. Wat betekent dit voor ons werk als voedingsprofessionals?

Voor mij ligt de waarde van dit onderzoek vooral in de manier waarop we naar voeding, darmgezondheid en de individuele hond kijken.

We beoordelen een rantsoen doorgaans aan de hand van de voedingskundige samenstelling, de energie- en nutriëntenvoorziening, de verteerbaarheid en de reactie van de hond.

Dit onderzoek herinnert ons eraan dat de leefomgeving waarin die hond zijn voeding verwerkt eveneens deel uitmaakt van het geheel.

De leefomgeving verdient een vaste plaats in de voedingsanamnese

Naast de gebruikelijke vragen over voeding, ontlasting, gezondheid en medicatie kunnen we bewuster kijken naar de dagelijkse leefomstandigheden.

Denk aan de mate waarin een hond buiten komt, welke omgevingen hij bezoekt, contact met andere dieren, recente veranderingen in huisvesting, reizen, opvang en de voorgeschiedenis van antibioticagebruik.

Bij honden die uit het buitenland komen, kan de eerdere leefomgeving bijzonder relevant zijn.

Een hond die jarenlang vrij rondliep in een agrarisch gebied, heeft mogelijk een andere microbiële voorgeschiedenis dan een hond die vanaf jonge leeftijd in een stedelijke woonomgeving werd gehouden.

Welke gevolgen een verhuizing of adoptie voor het individuele darmmicrobioom heeft, is met deze studie nog niet vastgesteld.

Het is wel een achtergrondfactor die we kunnen meenemen bij de beoordeling van voedings- en ontlastingsveranderingen.

Kijk kritisch naar de samenstelling van het rantsoen

De onderzoekers vonden verschuivingen bij bacteriële groepen die uit eerder onderzoek bekendstaan om hun betrokkenheid bij fermentatie en de verwerking van voedingsbestanddelen.

Dat maakt de beschikbaarheid van voedingssubstraten een relevant aandachtspunt.

Wanneer we een rantsoen beoordelen, is het zinvol om verder te kijken dan de algemene aanduiding van de voersoort.

De hoeveelheid en kwaliteit van eiwitten, de verteerbaarheid, het vetgehalte, de hoeveelheid zetmeel en vooral de verschillende voedingsvezelfracties kunnen ieder een rol spelen in de beschikbaarheid van substraten voor darmbacteriën.

Daarbij maken oplosbare, fermenteerbare en minder fermenteerbare vezels onderling verschil.

De individuele tolerantie blijft leidend. Een verhoging van bepaalde fermenteerbare vezels kan bij de ene hond goed worden verdragen en bij een andere hond samengaan met gasvorming of veranderingen in de ontlasting.

Het huidige onderzoek biedt geen basis om één specifieke vezelsoort, hoeveelheid of voedingsstrategie als optimaal aan te wijzen.

Een microbioomuitslag vraagt om zorgvuldige interpretatie

Steeds vaker krijgen hondeneigenaren de mogelijkheid om het darmmicrobioom van hun hond te laten onderzoeken.

Daarbij worden soms specifieke bacteriën als gunstig of ongunstig geclassificeerd of wordt een diversiteitswaarde gepresenteerd als indicatie voor darmgezondheid.

Gautam en collega's laten zien dat bacteriële profielen sterk kunnen verschillen tussen leefomgevingen, terwijl er geen significante algemene verschillen in alfadiversiteit worden gevonden.

Dat roept vragen op over de keuze van referentiepopulaties.

Wanneer een analyse gebaseerd is op een relatief beperkte groep moderne huishonden, hoeft een afwijkend profiel bij een andere hond niet automatisch op een pathologisch proces te wijzen.

Daarmee moeten we onderscheid blijven maken tussen algemene beschrijvende microbiomanalyses en klinisch onderzochte diagnostische instrumenten, zoals bepaalde veterinaire dysbiose-indices.

Bij een hond met aanhoudende maag-darmklachten blijft veterinaire diagnostiek belangrijk. Voedingsonderzoek en eventuele microbioommetingen kunnen daar, afhankelijk van de situatie, aanvullende informatie bij leveren.

De aanwezigheid van bacteriën zegt weinig over hun functie

Het verschil tussen honden en mensen is binnen deze studie bijzonder duidelijk.

Dezelfde leefstijlverandering ging bij beide soorten samen met veranderingen in het microbioom, terwijl de betrokken bacteriën grotendeels verschilden.

Dat is een goede reden om terughoudend te zijn met voedingsadviezen die rechtstreeks zijn afgeleid uit humane microbioomstudies.

Ook bij de beoordeling van probiotica en andere microbiële interventies is soortspecifiek en bij voorkeur stamspecifiek onderzoek van belang.

Het voorkomen van een bacterieel genus vertelt ons onvoldoende over het gedrag en de functies van afzonderlijke stammen.

Dat geldt eveneens voor de veronderstelde productie van korteketenvetzuren en andere metabolieten.

Volg de individuele reactie van de hond

In de dagelijkse begeleiding beschikken we over informatie die in deze studie grotendeels ontbrak: hoe de hond daadwerkelijk functioneert.

De ontwikkeling van de ontlasting, de frequentie van defecatie, eetlust, lichaamsgewicht, lichaamsconditie en eventuele maag-darmklachten blijven belangrijke observatiepunten.

Wanneer aanpassingen in het rantsoen worden overwogen, kunnen we de reden daarvoor vooraf vastleggen en de reactie van de hond systematisch volgen.

Zo blijft de beoordeling gekoppeld aan concrete, relevante uitkomsten.

Een verandering in een bacteriële groep kan wetenschappelijk interessant zijn, terwijl de betekenis voor het welzijn en de gezondheid van de individuele hond nog onzeker is.

Vermijd het idealiseren van een traditionele leefomgeving

De gevonden verschillen maken een minder geïndustrialiseerde leefomgeving interessant voor verder onderzoek.

Daaruit volgt geen aanbeveling om honden bewust bloot te stellen aan mogelijk besmet voedsel, afval, parasieten of andere gezondheidsrisico's. Evenmin is er aanleiding om noodzakelijke veterinaire zorg of verantwoord antibioticagebruik ter discussie te stellen.

De beschreven leefomgevingen geven ons inzicht in de ecologische variatie tussen hondenpopulaties. De vertaling naar onze huidige praktijk vraagt om veilige, passende en voedingskundig verantwoorde keuzes.

Samenvatting: wat nemen we morgen mee in onze praktijk?

Dit onderzoek verbreedt ons beeld van het darmmicrobioom van de hond aanzienlijk.

De 257 onderzochte honden laten zien dat leefomstandigheden samenhangen met grote verschillen in de samenstelling van bacteriële gemeenschappen. Die verschillen waren duidelijk zichtbaar tussen moderne huishonden en honden uit minder geïndustrialiseerde omgevingen.

Tegelijkertijd werd geen significante algemene afname van de bacteriële diversiteit gevonden.

De onderzoekers identificeerden omvangrijke verschillen in bacteriële genera, prevalentiegroepen en voorspelde microbiële functies. De biologische betekenis van deze veranderingen voor de gezondheid van individuele honden moet nog verder worden onderzocht.

Voor onze dagelijkse praktijk zou ik vooral de volgende inzichten willen meenemen.

1. Het darmmicrobioom heeft geen universeel vastgesteld ideaalprofiel.

De bacteriële samenstelling verschilt tussen populaties met uiteenlopende leefomstandigheden. Een profiel dat afwijkt van een bepaalde referentiegroep is daarmee nog geen bewijs voor een verstoorde darmgezondheid.

2. Voeding maakt deel uit van een bredere leefomgeving.

Bij de voedingsanamnese verdienen ook huisvesting, omgevingscontacten, herkomst, leeftijd en medicatiegeschiedenis aandacht. Vooral bij honden met een bijzondere voorgeschiedenis kunnen deze gegevens helpen om veranderingen beter in context te plaatsen.

3. Bacteriële diversiteit en bacteriële samenstelling vertellen verschillende verhalen.

Een verschuiving in de samenstelling kan optreden zonder aantoonbare verandering in de totale diversiteit. Beide maten zijn beschrijvend en krijgen pas betekenis binnen de bredere biologische en klinische context.

4. De aanwezigheid van een bacterie vertelt nog weinig over haar daadwerkelijke functie.

Voor het begrijpen van darmgezondheid zijn ook microbiële genactiviteit, stofwisseling en metabolieten relevant. Dit onderzoek biedt daarvoor interessante hypothesen, die nog rechtstreeks moeten worden onderzocht.

5. Bevindingen uit humane microbioomstudies vragen om een soortspecifieke beoordeling.

Honden en mensen delen leefomgevingen en voedselbronnen, terwijl hun darmbacteriën op vergelijkbare veranderingen grotendeels verschillend reageren. De eigen fysiologie van de hond blijft een belangrijk uitgangspunt voor voedingsadvies.

6. De afzonderlijke invloed van voeding blijft onzeker.

De gevonden verschillen kunnen niet rechtstreeks worden toegeschreven aan het gebruik van commerciële voeding, vers voedsel of specifieke voedingsbestanddelen. Daarvoor zijn onderzoeken nodig waarin de daadwerkelijke rantsoensamenstelling en andere leefstijlfactoren afzonderlijk worden meegenomen.

7. De individuele hond blijft ons belangrijkste uitgangspunt.

Bij een hond die goed functioneert op een volledig en passend rantsoen, vormt een afwijkende bacteriële samenstelling ten opzichte van een algemene referentie op zichzelf geen reden om in te grijpen.

Wanneer een hond maag-darmklachten heeft, kijken we naar het volledige beeld: voedingsgeschiedenis, actuele rantsoen, ontlasting, lichaamsconditie, eerdere behandelingen, leefomgeving en relevante veterinaire bevindingen.

Daarbij kunnen we heel gericht onderzoeken welke voedingskundige aanpassingen passend en haalbaar zijn.

Een laatste gedachte

Wat mij vooral bijblijft uit dit onderzoek, is hoeveel variatie er binnen één diersoort kan bestaan.

We spreken vaak over het darmmicrobioom van de hond, alsof er één samenstelling is waarmee we alle andere honden kunnen vergelijken. Dit onderzoek laat zien hoeveel verschillende bacteriële gemeenschappen er bestaan, verbonden met de omstandigheden waarin honden leven.

En misschien is dat voor ons als voedingsprofessionals wel de belangrijkste les.

Wanneer we een hond beoordelen, nemen we zijn voedingsgeschiedenis, zijn leefomgeving en zijn eigen fysiologische kenmerken mee. We kijken naar de samenstelling van zijn rantsoen en naar wat we daadwerkelijk bij hem kunnen waarnemen.


De wetenschappelijke begrippen uitgelegd

Microbioomonderzoek bevat nogal wat wetenschappelijke termen en statistische analyses. Wat betekenen die begrippen eigenlijk, en hoe helpen ze ons om de resultaten van Gautam en collega's beter te begrijpen?


Dit artikel is bedoeld voor professionele educatie. De praktische beschouwingen zijn een interpretatie van de onderzoeksbevindingen binnen de voedingsadviespraktijk. Het besproken onderzoek levert geen bewijs voor specifieke voedingsinterventies of de behandeling of preventie van aandoeningen.

Probiotica tijdens een voerwissel: onderzoek naar L. reuteri
Een nieuwe studie naar Limosilactobacillus reuteri laat zien hoe deze bacteriestam de ontlasting en darmmicrobiota van honden tijdens een voerwissel kan beïnvloeden.